Thiền và chánh niệm khác nhau thế nào?
Hai từ này hay được dùng như thể là một, và bạn chỉ muốn biết cho rõ.
Thiền là một khoảng thời gian dành riêng để bạn tập sự chú ý. Chánh niệm (chú ý tới điều đang diễn ra, một cách tử tế) thì có thể tập khi đang ngồi, hay khi đang rửa bát. Hai cái chồng lên nhau, nên hai từ hay bị lẫn.
Bạn không cần phân xử chuyện này mới bắt đầu được. Chọn một cái, thử vài ngày, và xem cảm giác thế nào.
Thiền và chánh niệm giao nhau ở đâu?
Trung tâm Quốc gia về Sức khỏe Bổ sung và Tích hợp của Mỹ (NCCIH) mô tả chánh niệm là một dạng thiền xoay quanh việc nhận biết khoảnh khắc hiện tại mà không phán xét1.
Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) nói bằng lời thường ngày hơn: chánh niệm là chú ý tới những gì đang diễn ra bên trong và bên ngoài mình, từng khoảnh khắc một2. Vậy chánh niệm nằm trong đại gia đình thiền, và cũng tràn ra cả đời sống thường ngày.
Cảm giác khác nhau ở đâu?
Thiền có lúc bắt đầu và lúc kết thúc rõ ràng. Bạn ngồi xuống, dành ra vài phút, và để sự chú ý nghỉ trên một thứ.
Chánh niệm thì không có ranh giới. Bạn có thể nếm miếng bánh mì đầu tiên, cảm nhận bàn chân trên sàn ở trạm xe buýt, hay nhận ra hàm mình đang căng trong một cuộc họp. Không cần chuẩn bị gì cả.
Nên thử cái nào trước?
Danh sách đơn giản dưới đây đặt các lựa chọn cạnh nhau.
- Chọn một buổi ngồi ngắn nếu bạn thích có khuôn khổ, có đồng hồ hẹn giờ và có điểm kết thúc rõ.
- Chọn một khoảnh khắc chánh niệm nếu ngồi yên thấy khó hoặc bạn không dư phút nào.
- Chọn buổi có hướng dẫn nếu bạn muốn có người dẫn dắt sự chú ý.
- Chọn buổi im lặng nếu bạn thích theo nhịp của riêng mình.
Không có thứ tự nào sai. Có người bắt đầu bằng cái này, rồi sau mới thêm cái kia.
Thử cách này: một ngụm chánh niệm
Bạn có thể làm điều này với ly nước đầu tiên buổi sáng, chưa tới một phút.
- Cầm ly và cảm nhận hơi ấm trong lòng bàn tay.
- Nhấp một ngụm thật chậm. Để ý mùi, vị và độ nóng.
- Khi tâm trí nhảy sang chuyện trong ngày, thầm nói “đang lên kế hoạch” rồi quay về ngụm tiếp theo.
- Uống hết ly, giữ sự chú ý trên nó lâu nhất có thể.
Đó là chánh niệm. Làm y như vậy trong hai phút, nhắm mắt và để sự chú ý nghỉ trên hơi thở, nó sẽ thành một buổi thiền ngắn.
Lồng vào một ngày thật
Vào buổi sáng đưa con đi học, hãy tập để ý trong lúc chờ ấm nước sôi. Khi kẹt xe dài trên Federal Highway, hãy cảm nhận hai tay trên vô lăng và lưng tựa vào ghế. Để dành buổi ngồi thiền cho những lúc yên hơn, như giờ trưa hay khi bọn trẻ đã ngủ.
Nếu một bài tập khơi lên cảm giác khổ sở, chóng mặt hay ký ức đau buồn, bạn cứ dừng lại. Bác sĩ hoặc chuyên viên tư vấn có thể giúp, và trang hỗ trợ chỉ cho bạn nơi bắt đầu.
Đọc tiếp ở đâu?
Để có định nghĩa đơn giản về những điều cơ bản, hãy đọc thiền là gì?. Để tìm hiểu cách để ý trong đời thường, hãy xem chánh niệm là gì?. Nếu muốn một đồng hồ hẹn giờ miễn phí cho buổi ngồi ngắn, hãy dùng Hẹn giờ thiền.
Bạn cũng có thể đọc nên thử thiền có hướng dẫn hay thiền tĩnh lặng?, hoặc quay về trang chủ đề bắt đầu thiền khi bạn hoàn toàn mới.
Để tự cảm nhận sự khác biệt, một buổi ngồi ngắn có hướng dẫn cùng Sadhguru cho bạn thử phần ngồi thiền, còn sự để ý thì bạn mang theo vào ngày của mình.
Câu hỏi thường gặp
Chánh niệm có phải là một kiểu thiền không?
Có thể. Các cơ quan y tế như NCCIH mô tả chánh niệm là một dạng thiền. Nhưng từ này cũng dùng cho việc để ý những khoảnh khắc đời thường, như nếm ngụm cà phê đầu tiên. Vậy nên nó vừa là bài tập ngồi xuống, vừa là thói quen bạn mang theo suốt ngày.
Người mới nên thử cái nào trước?
Hãy thử cái nào nghe dễ hơn hôm nay. Nếu ngồi yên thấy khó, bắt đầu bằng một phút chánh niệm khi đi bộ hay rửa bát. Nếu bạn thích có lúc bắt đầu và kết thúc rõ ràng, hãy thử một buổi ngồi ngắn. Đổi lúc nào cũng được.
Tôi có phải chánh niệm cả ngày không?
Không. Đó là mục tiêu không thực tế và chỉ tạo áp lực. Hãy chọn một việc nhỏ, như đánh răng hay chờ thang máy, và dành trọn sự chú ý cho nó. Chỉ một khoảnh khắc để ý cũng tính.
Tôi có thể làm cả hai không?
Được, và hai cái còn giúp nhau. Một buổi ngồi ngắn giúp bạn dễ để ý ngày của mình hơn, và để ý ngày của mình giúp buổi ngồi bớt lạ lẫm. Có người ngồi ngắn vào buổi sáng, rồi có thêm vài khoảnh khắc chánh niệm sau đó.
Nguồn tham khảo
Đọc tiếp
Để tự cảm nhận sự khác biệt, một buổi ngồi ngắn có hướng dẫn cùng Sadhguru cho bạn thử phần ngồi thiền, còn sự để ý thì bạn mang theo vào ngày của mình.